Lili en de nepvideo

Miki speelde voor de derde keer dezelfde video af.

Lili keek toe vanaf de andere kant van het bubbelruimteschip.

“Als het zo goed is, laat mij dan ook kijken.”

Miki keek op. Deze keer glimlachte hij niet.

“Vertel jij maar wat dit is.”

Op de tablet stond Lili bij de ingang van het raceparcours. Dezelfde jas, hetzelfde haar, haar hoofd op dezelfde manier een beetje schuin.

En haar stem.

“Het team houdt me alleen maar tegen. In de finale doe ik alleen mee.”

Lili kwam dichterbij.

“Dat heb ik niet gezegd.”

Miki pauzeerde de video.

“Net in de groep gekregen. Twee mensen hebben al gevraagd of we ruzie hebben.”

“Nog niet. Maar speel hem voor de vierde keer af en we komen in de buurt.”

Miki legde de tablet neer.

“Goed. Ik speel hem niet af. Alleen… het lijkt echt alsof jij het bent.”

Lili keek naar het stilgezette gezicht.

“Dat is nou juist het probleem.”

Kiber-Huba landde op de rugleuning.

“Waar komt het vandaan?”

Miki opende het bericht.

“Iemand stuurde het door. Er stond dat het uit een andere groep kwam.”

“En de originele opname?”

“Tot nu toe heeft iedereen hem van iemand anders.”

Huba hield zijn kop schuin.

“Dan hebben we nu een doorgestuurde video. De herkomst hebben we nog niet gecontroleerd.”

Miki boog naar het scherm.

“Kunnen we niet naar de ogen kijken? Of de mond? Daar gaat het toch vaak mis bij nepvideo’s?”

“Er kunnen opvallende fouten in zitten,” zei Huba. “Maar die zie je niet altijd. En ook een echte opname van slechte kwaliteit kan vreemde bewegingen of onscherpe stukjes hebben.”

“Dus er is geen geheime pixel waarop je tikt en dan weet je het?”

“Dan was dit gesprek een stuk korter geweest.”

Lili keek ondertussen naar het parcours buiten het raam.

“Wacht. Die ingang… Daar maakten we vorige week onze voorstelvideo.”

Ze opende het eigen archief van het team. Ze volgde geen link uit het ontvangen bericht: op hun vertrouwde teampagina zocht ze de originele opname op.

“Hier is hij.”

In beide video’s vloog op precies hetzelfde moment een kleine oranje onderhoudsdrone achter Lili langs. Ze tilde haar hoofd op dezelfde manier op en trok op dezelfde manier haar mouw recht.

Maar in de originele opname zei ze iets anders:

“Ik kan in mijn eentje snel zijn. Maar dit parcours wil ik als team afleggen.”

Miki keek naar de twee schermen.

“Dezelfde scène. Andere woorden.”

“Deze versie is bewerkt,” zei Huba. “De overeenkomende details en de volledige originele opname vertellen samen veel meer dan alleen de randjes van een gezicht bekijken.”

“Is dit een deepfake?” vroeg Miki.

“Dat kan. Met AI kun je een nepbeeld, stem of video maken waarin het lijkt alsof iemand iets zegt of doet wat die nooit heeft gezegd of gedaan. Maar wat we hier zien, vertelt ons nog niet precies hoe het is gemaakt.”

Lili leunde achterover.

“Maar we weten wel dat ik dat niet heb gezegd.”

“Ja,” antwoordde Huba. “En je hoeft niet eerst te weten met welk programma het is gemaakt om hulp te vragen.”

Miki opende de groep al.

“Ik stuur ze allebei, dan kunnen ze het zien…”

Hij stopte.

“Wacht. Dan verspreid ik de nepvideo opnieuw.”

Lili knikte.

“De link naar het origineel is genoeg.”

Samen schreven ze een kort antwoord:

“De video die rondgaat is bewerkt. In de originele opname wordt iets anders gezegd. Hier is het origineel. Stuur de nepversie alsjeblieft niet door.”

Ze lieten de plek van het kwetsende bericht en de berichten zien aan de leerkracht die hun team hielp. Samen zochten ze de meldmogelijkheid van het platform op en stuurden ook de link naar de originele opname mee.

Door de melding verdwenen de kopieën niet meteen. Maar het origineel stond nu in de groep, en meerdere mensen gaven aan dat ze de nepvideo niet zouden doorsturen.

Miki schoof de tablet terug op tafel.

“Sorry dat ik het eerst aan de video vroeg en daarna pas aan jou.”

“De video was mooier uitgelicht,” merkte Lili op.

“Dan had ik het nog niet meteen moeten geloven.”

Lili keek hem even aan en glimlachte toen.

“Als ik alleen wilde meedoen, wie zou dan de oude stickers van de motorbehuizing halen?”

Miki zuchtte.

“Ik hoopte dat je dat vergeten was.”

“Een nepvideo waarin jij schoonmaakt, heeft nog niemand gemaakt.”

“Tja, ook technologie heeft grenzen.”

Huba liet zacht een oehoe horen.

Deze keer wisten ze allebei waar het geluid vandaan kwam.

Leerkrachthandleiding en antwoordenPrinten / opslaan als PDF
Leerkrachthandleiding en antwoorden

InfoGalaxis · MOD_04 / RAW_05 · Missie 04 · 12–16 jaar

InfoGalaxis • MOD_04 / RAW_05 • 12–16 jaar • Nederlands v1

Leerdoelen

Onderscheid maken tussen zwakke aanwijzingen, controlestappen en directe vergelijking. Benoemen wat bekend en onzeker is. Kwetsende inhoud niet verder verspreiden en een steunende handeling noemen.

Les van 35 minuten

0–4: wat maakt een opname geloofwaardig? Gebruik verzonnen voorbeelden. 4–14: de vier stripbladzijden lezen, zo nodig vergroten of de tekstversie gebruiken. 14–22: acht bronkaarten in tweetallen, met uitleg bij de keuze. 22–28: drie keuzesituaties en het volgordespel. 28–33: werkblad of mondelinge variant. 33–35: afsluitzin: “Dit weten we… Dit nog niet… Dit kunnen we doen…”

Aanpassen aan leeftijd

Lees bij 12–13 jaar langere kaarten voor; antwoorden in tweetallen of mondeling mag. Bespreek met 14–16 jaar onafhankelijke bronnen tegenover herhaald delen, en misleidende montage zonder AI. Geen tijdwedstrijd.

Antwoorden werkblad

1: Delen kan steeds dezelfde bron herhalen; een vergelijkbare stem bewijst op zichzelf niet dat de video echt is. 2: De uitspraak in deze scène is veranderd; programma, maker en bedoeling zijn hiermee niet bewezen. 3: Bijvoorbeeld: “In de verspreide versie hoor je andere woorden dan in het volledige origineel: [originele link]. Stuur de nepversie alsjeblieft niet door.” Andere respectvolle, onderbouwde zinnen zijn ook goed. 4: Stoppen → bron zoeken → vergelijken → handelen met hulp. Hulp mag meteen; niemand hoeft alles alleen te doen. 5: “Goed dat je het zegt. Ik stuur het niet door. Laten we samen hulp zoeken.”

Antwoorden spellen

Radar 1–8: op zichzelf geen bewijs; op zichzelf geen bewijs; controlestap; op zichzelf geen bewijs; directe vergelijking; op zichzelf geen bewijs; controlestap; directe vergelijking. Keuzes 1–3: tweede, derde, eerste antwoord. De volgorde staat bij het werkblad.

Beoordeling

Let op: bewijs en onzekerheid onderscheiden; kwetsend doorsturen stoppen; een steunende stap noemen. Noteer zelfstandig / met hulp / oefent nog. Spelpunten zijn oefenfeedback, geen bewijs van deskundigheid in echtheidscontrole.

Als een echt incident naar voren komt

Luister zonder schuld toe te wijzen. Vertoon de video niet aan de klas en vraag geen openbaar persoonlijk verhaal. Volg het veiligheids- en meldbeleid van de school. Bekijk samen waar het oorspronkelijke bericht staat en gebruik de meldmogelijkheden van de betreffende dienst. Vraag geen persoonlijke uploads of speurtocht naar de dader. Beloof niet dat elke kopie meteen verdwijnt.

Handleiding voor oudersPrinten / opslaan als PDF
Handleiding voor ouders

InfoGalaxis · MOD_04 / RAW_05 · Missie 04 · 12–16 jaar

Tien minuten samen • 12–16 jaar

Samen

Lees de strip of het volledige verhaal. Vraag wat het origineel duidelijk maakte en wat onzeker bleef. Probeer twee bronkaarten en een keuzesituatie. Oefen een steunende zin zonder persoonlijke ervaringen te hoeven delen.

Kernpunten

Een overtuigend gezicht of stem bewijst niet op zichzelf dat iets echt is. Een beeldfout bewijst ook niet zeker dat het nep is. Bekende bronnen, volledige opnamen en context kunnen helpen. Voor het bewerken van een video is niet altijd AI nodig en je hoeft de methode niet te kennen om hulp te vragen.

Als je kind betrokken is

Zeg: “Goed dat je het vertelt. Je hoeft dit niet alleen op te lossen.” Steun eerst, zonder verwijt. Bekijk het bericht samen; stuur het niet naar nieuwe groepen. Zoek meld- of verwijdermogelijkheden bij de dienst. Betrek bij pesten op school de juiste schoolmedewerker. Verwijdering is niet altijd meteen of volledig.

Vermijd

Upload geen persoonlijke video naar onbekende “AI-controleurs” en beschuldig niemand publiekelijk. Vervang “Hoe kon je dat geloven?” door “Laten we kijken wat het ondersteunt.” Het doel is steun en goed afwegen, niet dat het kind alles alleen oplost.

Samen onthouden

Ik stop. Ik zoek een bekende bron. Ik vergelijk. Ik handel met hulp. Hulp mag al bij de eerste stap.

De video is nog geen bewijsPrinten / opslaan als PDF
De video is nog geen bewijs

InfoGalaxis · MOD_04 / RAW_05 · Missie 04 · 12–16 jaar

Alle situaties zijn verzonnen. Geef geen namen, accounts, persoonlijke ervaringen of echte opnamen op.

1. Wat bewijst dit niet?

“De video is vaak gedeeld en de stem klinkt heel herkenbaar.” Waarom is dit niet genoeg om te weten of een video echt is?

2. Wat veranderde?

Origineel: “Ik kan in mijn eentje snel zijn. Maar dit parcours wil ik als team afleggen.” Ontvangen: “Het team houdt me alleen maar tegen. In de finale doe ik alleen mee.” Locatie, beweging en achtergrond komen overeen. Wat kun je vaststellen, en wat weet je niet zeker?

3. Schrijf een rechtzetting

Schrijf twee zinnen voor de groep. Gebruik [originele link] voor de bron. Voeg de nepvideo niet toe.

4. Zet op volgorde

Orden de stappen uit het verhaal: vergelijken / handelen met hulp / stoppen / een bron zoeken. Hulp vragen mag op elk moment.

5. Een steunende zin

Wat zeg je tegen de betrokkene als je nog niet weet hoe de video is gemaakt?