Lili en het doorgestuurde monstergezicht

In de zitruimte van het bubbelruimteschip worstelde Miki met de verpakking van een energiereep. Naast hem schoot Lili in de lach.

“Kijk nou!”

Op het tabletscherm had Lili twee neongroene hoorntjes. Haar wenkbrauwen leidden een eigen leven en uit haar mond zweefden paarse bellen.

Miki lachte. “Het lijkt alsof je de motor hebt opgegeten.”

“Ik heb tenminste iets kunnen eten,” zei Lili met een blik op de dichte verpakking.

“Stuur hem naar de groep van de ruimteschool! Iedereen ligt straks dubbel.”

Lili opende het deelmenu. “Ik stuur een verdwijnfoto. Even kijken, even lachen, dan is hij weg.”

In de oplaadhoek lichtte een lens van Kiber-Huba op.

“Dat laatste zou ik even controleren.”

“Het lachen?”

“Dat stukje over ‘weg’.”

Huba projecteerde een klein hologram tussen hen in: een verzonnen groepsgesprek met een monstergezicht met hoorntjes.

“Stel dat je hem verstuurt.”

Naast de foto begon een teller af te lopen. Voordat de tijd om was, sloeg een denkbeeldige ontvanger een kopie op. De oorspronkelijke foto verdween uit het gesprek. De kopie bleef.

Lili boog voorover. “Maar als ik hem verwijder?”

Huba liet de oorspronkelijke foto ook van het apparaat van de afzender verdwijnen. Op het andere scherm grijnsde het monstergezicht nog steeds.

“Je kunt je eigen versie verwijderen. Maar als iemand hem al heeft opgeslagen of doorgestuurd, kan diegene nog een kopie hebben.”

“Dus een verdwijnfoto kan een neefje hebben dat niet verdwijnt,” zei Miki.

“Helaas kan de familie best groot worden,” antwoordde Huba.

Lili keek weer naar de deelknop. “Ik zou hem alleen naar de groep sturen.”

“En misschien blijft hij daar,” zei Huba. “Maar helemaal zeker weet je dat niet. Iemand kan hem doorsturen naar een andere groep, en van daaruit kan hij weer verder gaan.”

Eindelijk scheurde Miki zijn verpakking open. Het klonk als een luide plof.

“Gelukt! En wacht, ik heb een nog betere foto!”

Hij zocht een foto van hen samen op. Lili stond voor het ventilatierooster van het schip. Haar haar stond recht overeind alsof de bliksem erin was geslagen.

“Die sturen we! Vergeleken hiermee lijkt het monsterfilter wel een pasfoto.”

Lili draaide zich naar hem toe. “Laat liever je eigen monstergezicht zien. Vraag voor het mijne toestemming!”

Miki’s vinger bleef boven het scherm hangen. “Je hebt gelijk. Ik stuur hem niet.”

“Dank je.”

“Je haar lijkt wel een aparte levensvorm.”

“Dat hoorde ik.”

Huba’s lens flitste vrolijk. “Dat hebben jullie snel opgelost. Dat iemand een foto heeft, betekent niet dat de mensen erop willen dat die gedeeld wordt.”

Lili ging terug naar haar eigen monstergezicht. “Maar grappige foto’s sturen mag toch wel?”

“Natuurlijk,” zei Huba. “Je mag gek doen. Het is wel slim om eerst na te denken met wie je de foto wilt delen.”

In het hologram verschenen drie vragen:

Naar wie stuur ik dit?

Vindt iedereen op de foto het goed?

Vind ik het goed als hij wordt doorgestuurd?

Lili keek er even naar. “Deze houd ik voorlopig voor mezelf. Ik weet nog niet of ik paarse bellen naar de hele groep wil blazen.”

Ze sloot het deelmenu en bewaarde de foto op haar tablet. Toen werd ze serieus.

“En als iemand een foto al heeft verstuurd en een ander hem rondstuurt om die persoon uit te lachen?”

Miki legde zijn reep neer. Huba zweefde dichterbij.

“Vertel het aan een volwassene die je vertrouwt. Samen kun je om verwijdering vragen en het kwetsende delen melden. Laat de berichten zien, zodat de volwassene kan begrijpen wat er is gebeurd.”

“Ook als diegene hem eerst zelf stuurde?” vroeg Lili.

“Ook dan. Een foto versturen geeft niemand toestemming om je ermee te kwetsen.”

Miki knikte. “En als ik zoiets krijg, stuur ik het niet door.”

“Precies,” zei Huba.

Lili keek nog eens naar haar filterfoto. Tussen de twee hoorntjes was een derde gegroeid.

“Nou, dat groeit lekker door.”

“Straks heb je je eigen antenne,” merkte Miki op.

Lili lachte en sloot het scherm. “De hoorntjes mogen blijven. Delen kan wachten.”

Op dat moment klonk de luidspreker van het schip: “Onbekende levensvorm in de zitruimte.”

Miki keek naar Lili’s haar. “Zei ik toch.”

“Miki!”

Handleiding voor leerkrachten en antwoordenPrinten / opslaan als PDF
Handleiding voor leerkrachten en antwoorden

MOD_03 / RAW_04 • 8–12 jaar

Doel: begrijpen dat kopieën kunnen blijven bestaan, toestemming respecteren en een stap om hulp te vragen benoemen. Een grappige foto is niet iets om je voor te schamen. Degene die kwetst is verantwoordelijk voor het kwetsende gebruik. Vraag niet om echte foto’s of persoonlijke verhalen voor de groep.

Les van 30 minuten

0–3 min: publiek en kopieën introduceren. 3–11: de drie stripbladzijden met tekstballonnen lezen; Huba’s demonstratie onderscheiden van echt delen. 11–18: acht radarkaarten in tweetallen bespreken. 18–24: drie keuzes en de oefening met vier stappen. 24–28: werkblad, mondeling of schriftelijk. 28–30: afsluitvraag: wie kan helpen en waarom stuur ik een kwetsende foto niet door?

Aanpassen

8–9 jaar: lees voor; mondeling antwoorden is genoeg. 10–12 jaar: bespreek waarom een nieuw publiek nieuwe afstemming vraagt. Geen tijdslimiet of verplicht spreken voor de groep.

Bespreekvragen

Waarom verdwijnen kopieën niet zeker als je je eigen versie verwijdert? Geldt toestemming voor één groep ook voor openbaar plaatsen? Waarom mag je hulp vragen als je hem zelf eerst stuurde? Wat kan een omstander doen in plaats van doorsturen?

Antwoorden werkblad

1: Naar wie stuur ik dit? Vindt iedereen op de foto het goed? Vind ik het goed als hij wordt doorgestuurd? Een eigen formulering met dezelfde betekenis is goed. 2: Nee, een opgeslagen kopie kan blijven bestaan. 3: Bijvoorbeeld: “Stuur deze alsjeblieft niet door, dat wil ik niet.” 4: Een volwassene laten zien, niet doorsturen en samen melden. Verder verspreiden en terugkwetsen helpen niet.

Antwoorden spellen

Radar 1–8: prima; eerst vragen; stop; stop; eerst vragen; prima; eerst vragen; stop. Keuzes 1–3: tweede, derde, eerste antwoord. De uitleg staat in het spel.

Beoordeling

Let op drie punten: kopieën begrijpen; toestemming respecteren; een stap naar hulp benoemen. Noteer zelfstandig / met hulp / oefent nog. De spelscore is geen cijfer of veiligheidscertificaat.

Als een echt incident ter sprake komt

Luister rustig, zonder schuld te geven of het in de groep te bespreken. Volg het veiligheids- en meldbeleid van de school. Gebruik met volwassen steun de meld- en verwijdermogelijkheden van de dienst; beloof geen volledige verwijdering.

Handleiding voor oudersPrinten / opslaan als PDF
Handleiding voor ouders

Tien minuten samen • 8–12 jaar

Lees het verhaal en zoek waar Lili stopt. Vraag waarom een kopie kan blijven bestaan. Bespreek wiens toestemming nodig is en wie kan helpen. Probeer twee radarkaarten; een echte foto of account is niet nodig.

Drie vragen

Naar wie stuur ik dit? Vindt iedereen op de foto het goed? Vind ik het goed als hij wordt doorgestuurd? Dit zijn hulpmiddelen bij beslissen; een kind is niet verantwoordelijk voor het kwetsende gedrag van anderen. Een grappige foto voor jezelf houden is prima.

Als de foto al verstuurd is

Zeg: “Goed dat je het vertelt. We kijken samen.” Bekijk het oorspronkelijke bericht; verspreid het niet naar nieuwe groepen. Vraag het delen te stoppen en gebruik de meld- of verwijdermogelijkheden van het platform. Je eigen versie verwijderen garandeert niet dat kopieën verdwijnen. Betrek de juiste schoolmedewerker als het om pesten op school gaat.

Geef het voorbeeld

Overleg met je kind voordat je foto’s van je kind deelt en respecteer een nee. Een eerder ja geldt niet voor elk later publiek.

Vermijd schuld en loze beloften

Vermijd “Het is je eigen schuld”, “Zet nooit iets online” en “Ik haal het zeker overal weg”. Kies samen concrete stappen.

Delen kan wachtenPrinten / opslaan als PDF
Delen kan wachten

Werkblad • 8–12 jaar

Je hoeft geen echte foto, naam, account of persoonlijk verhaal te geven. Alle voorbeelden zijn verzonnen.

1. Drie vragen

Schrijf de drie vragen op die je vóór het delen zou stellen.

2. Weg of nog aanwezig?

Lili verwijdert haar eigen foto. Een ontvanger heeft hem al opgeslagen. Verdwijnt diens kopie dan zeker ook? Waarom?

3. Wat zou jij zeggen?

Miki wil hun foto zonder toestemming versturen. Schrijf één zin waarmee Lili hem kan tegenhouden.

4. Helpende stappen

Omcirkel wat helpt: naar de klas doorsturen / een vertrouwde volwassene laten zien / niet verder verspreiden / terugkwetsen / samen de meldmogelijkheid zoeken.

Mijn eigen zin

“Voordat ik iets deel,…”